Paragraaf 2.4 Financiering

Inleiding

In de paragraaf financiering wordt het financieringsbeleid besproken. Financiering heeft enerzijds betrekking op het (tijdelijk) uitzetten en aantrekken van financiële middelen uit hoofde van treasury, anderzijds op het verstrekken van geldleningen en garanties uit hoofde van de publieke taak.

In deze paragraaf gaan we in op het risicobeheer en de stand van zaken en ontwikkelingen met betrekking tot onze tijdelijk overtollige middelen. Verder gaan we in op de renteontwikkelingen, liquiditeitsbegroting en financieringsbehoefte. Ook komen de leningen verstrekt uit hoofde van de publieke taak aan bod, gevolgd door de garant- en borgstellingen. Hierbij wordt ook ingegaan op de risicopositie met betrekking tot de leningen en garanties.

Wat is treasury?
Treasury omvat alle activiteiten die gericht zijn op het sturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële vermogenswaarden, de financiële geldstromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico's.
Treasury omvat alle werkzaamheden gericht op het formuleren van beleid, het aantrekken van eventueel noodzakelijke financiering en het uitzetten van tijdelijk overtollige middelen.

Wat zijn financieringen in het kader van de publieke taak?
Binnen de geldende wet- en regelgeving bepaalt de provincie wat zij onder haar publieke taak verstaat en hoe deze wordt uitgeoefend. Voor de uitoefening van haar publieke taak kan de provincie leningen en garanties tegen bepaalde voorwaarden verstrekken aan een onderneming om hiermee een voor de provincie Drenthe gewenst beleidsdoel te behalen.

Wat willen wij bereiken?

De provincie heeft een behoudend treasurybeleid.
Het beleid is gericht op het minimaliseren van financiële risico's en het binnen de geldende (wettelijke) kaders behalen van een zo optimaal mogelijk rendement. Dit kan betekenen dat (potentieel) niet het hoogste rendement wordt behaald.
Het treasurybeleid heeft de volgende doelstellingen:

• het verkrijgen en behouden van duurzame toegang tot financiële markten, tegen de scherpst mogelijke condities, zodat te allen tijde in de behoefte aan financiële middelen kan worden voorzien;

• het minimaliseren van financiële risico’s, zoals liquiditeits-, krediet- rente-, valuta-, koers- en solvabiliteitsrisico’s;
• het opzetten en onderhouden van een goede en efficiënte financiële infrastructuur;
• het minimaliseren van de interne verwerkingskosten en externe kosten bij het beheren van de geldstromen en financiële posities;
• het optimaliseren van de renteresultaten binnen de geldende wet- en regelgeving en de richtlijnen en limieten van de Nota financiering provincie Drenthe 2024.

Wat zijn onze belangrijkste kaders?

Provinciale Staten geven de kaders voor de uitvoering van het beleid door middel van de Financiële verordening provincie Drenthe 2024, de Nota financiering provincie Drenthe 2024 en de paragraaf financiering in de begroting. Dit alles in overeenstemming met de bepalingen in de Provinciewet, het Besluit begroting en verantwoording (BBV) en de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido) en onderliggende ministeriële regelingen.
Provinciale Staten worden door middel van de paragraaf financiering in de jaarrekening in staat gesteld haar controlerende taak uit te voeren op het gevoerde beleid, zoals is geregeld in de Provinciewet.

Wat gaan wij daarvoor doen?

Risicobeheersing

Een belangrijk onderdeel van het financieringsbeleid is het beheersen van risico's. Onder risicobeheer wordt verstaan: inzicht krijgen in de omvang van het risico, de gevolgen van dat risico afwegen en indien nodig beheersmaatregelen treffen. Het BBV schrijft voor dat in de paragraaf financiering aandacht geschonken dient te worden aan de beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer.
De Nota financiering gaat in op de volgende risico's: renterisico, valutarisico, kredietrisico, liquiditeitsrisico, koersrisico en solvabiliteitsrisico. Solvabiliteitsrisico komt aan de orde in de Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. In onderstaande tabel de overige risico's beschreven, waarbij ook de risico-inschatting en de bijbehorende getroffen beheersmaatregelen worden vermeld.

Voldoen aan kasgeldlimiet en renterisiconorm

Kasgeldlimiet
De kasgeldlimiet is opgenomen in de Wet fido en stelt een grens aan de omvang van de korte financiering (looptijd < 1 jaar). Korte financiering dient ervoor om tijdelijke liquiditeitstekorten voor de financiering van lopende uitgaven op te vangen. Juist voor korte financiering geldt dat het renterisico aanzienlijk kan zijn, aangezien fluctuaties in de rente bij korte financiering direct een relatief grote invloed kunnen hebben op de rentelasten.
De kasgeldlimiet bedraagt 7% van het begrotingstotaal (totale lasten inclusief toevoeging aan reserves). Voor 2027 is dat circa € 41 miljoen.

De gemiddelde netto vlottende schuld per kwartaal mag de kasgeldlimiet niet structureel overschrijden. Uiterlijk bij de derde overschrijding geldt een meldplicht aan de toezichthouder. Wij verwachten, net als in voorgaande jaren, dat de kasgeldlimiet in 2027 niet zal worden overschreden.

Renterisiconorm
Om het renterisico op de langlopende schuld te beheersen is in de Wet fido de renterisiconorm opgenomen. Renterisico op de langlopende schuld (looptijd > 1 jaar) heeft betrekking op de contractuele renteherzieningen en aflossingen in enig jaar. Het renterisicobedrag is de optelsom van leningen met een renteherziening of een herfinancieringsmoment.
Het doel van de renterisiconorm is het voorkomen van een overmatige afhankelijkheid van het renteniveau in één bepaald jaar. De renterisiconorm bedraagt 20% van het begrotingstotaal (totale lasten inclusief toevoeging aan reserves) en mag niet worden overschreden.
De provincie Drenthe heeft op dit moment geen langlopende geldleningen opgenomen. De renterisiconorm zal in 2027, en naar verwachting ook in de jaren daarna, niet worden overschreden.
Dit is in onderstaande tabel weergegeven.

Optimaliseren van rendement

Schatkistbankieren
De overtollige liquide middelen die niet voor de uitoefening van de publieke taak ingezet worden, moeten conform de Wet fido aangehouden worden bij het Rijk (verplicht schatkistbankieren). Dit betekent dat de middelen op een rekening-courant bij het ministerie van Financiën worden aangehouden, maar wel vrij ter beschikking van de provincie staan.
Ook mogen leningen worden verstrekt aan openbare lichamen: andere decentrale overheden waarmee geen toezichtsrelatie bestaat (ook genoemd: onderling lenen). Deze uitzettingen hebben een prudent karakter en zijn niet gericht op het genereren van inkomen (rentebaten) door het lopen van overmatig risico.

De uitzonderingen op het verplichte schatkistbankieren zijn vastgelegd in de Regeling schatkistbankieren, waaronder middelen aangehouden in het Fonds nazorg gesloten stortplaatsen provincie Drenthe en middelen voor zover deze het zogenaamde drempelbedrag niet te boven gaan.

Uitzettingen van tijdelijke overtollige middelen
In onderstaande tabel is de treasuryportefeuille opgenomen, met de prognose voor 2027, onderverdeeld naar kortlopende en langlopende uitzettingen. De afname van de omvang van de totale portefeuille is het gevolg van uitvoering van beleidsvoornemens. Verderop in deze paragraaf wordt ingegaan wat de verwachte ontwikkelingen op de langere termijn zijn en wat dit betekent voor de financieringsbehoefte van de provincie.

Drempelbedrag
Het drempelbedrag is bedoeld om het dagelijkse kasbeheer te vereenvoudigen: niet elke laatste euro hoeft elke dag naar de schatkist te worden overgeboekt. Het drempelbedrag is het maximale bedrag dat we over een heel kwartaal gezien gemiddeld op dagbasis buiten de schatkist mogen aanhouden. Voor de provincie Drenthe bedraagt het drempelbedrag voor 2027 € 10,2 miljoen (2% van het begrotingstotaal tot € 500 miljoen + 0,2% van het meerdere). We verwachten net als in voorgaande jaren het drempelbedrag in 2027 niet te overschrijden.

Ontwikkeling rentebaten
Onze begrote rente is gebaseerd op de rentebaten uit de treasuryportefeuille en de uitzettingen uit hoofde van de publieke taak. Omdat we verwachten de komende jaren geen financiering aan te trekken, zijn er geen rentelasten begroot tot en met 2029. De verwachte rentebaten op de tegoeden in 's Rijks schatkist zijn voorzichtig meegenomen in de lopende begroting 2026 (€ 6,4 miljoen) en 2027 en 2028 (€ 3,4 miljoen resp. € 2,1 miljoen).
De liquiditeitsprognose laat zien dat de omvang van de treasuryportefeuille de komende jaren zal afnemen, door uitvoering van beleidsvoornemens.
Omdat de rentebaten een algemeen dekkingsmiddel vormen op de provinciale begroting, is de begroting gevoelig voor bewegingen in de rentemarkt. Vrijval van de langlopende uitzettingen of aflossing van leningen in het kader van de publieke taak heeft gevolgen voor de begroting voor zover deze niet (opnieuw) worden uitgezet als leningen in het kader van de publieke taak.

Ontwikkeling rentetarieven
Het monetaire beleid van de ECB is gericht op prijsstabiliteit in het eurogebied: een inflatie van 2% op de middellange termijn. De beleidsrente (waaronder de depositorente) is het belangrijkste instrument van de ECB om de inflatie te beïnvloeden. Op dit moment bedraagt de depositorente 2,25%. De rente die de provincie krijgt op haar tegoeden in 's Rijks schatkist volgt de depositorente, maar ligt daar iets onder. Daarom volgen we de beleidsrente van de ECB op de voet. De verwachting van de grootbanken in Nederland is dat de depositorente en daarmee de rente bij 's Rijks schatkist nog verder zal worden verhoogd; hoeveel en wanneer, daarover verschillen ze van mening. Die variëren van 2,25% tot 2,75% medio 2027. In onze raming van de rentebaten houden we voorzichtigheidshalve rekening met een rentepercentage van 2,25%.

Optimaal voorzien in de financieringsbehoefte

Liquiditeitsbegroting
De liquiditeitsbegroting geeft inzicht in de verwachte ontwikkeling van de liquiditeitspositie en financieringsbehoefte in de komende jaren, gebaseerd op de ambities in onze begroting.

In bovenstaand diagram zijn de verwachte ontwikkelingen van de treasuryportefeuille en de uitzettingen in het kader van de publieke taak weergegeven. De verwachte gemiddelde financieringsbehoefte blijkt hier ook uit.
Bij het opstellen van de liquiditeitsbegroting hanteren we de volgende uitgangspunten:

• De basis wordt gevormd door besluiten van Provinciale Staten.
• Met betrekking tot de uitgezette leningen wordt een inschatting gemaakt van de nog te verstrekken (tranches van) leningen en wordt uitgegaan van de overeengekomen aflossingsschema's.
• Met betrekking tot investeringen wordt een inschatting gemaakt van de fasering van de uitgaven. Gereserveerde bedragen die nog niet aan specifieke investeringsprojecten zijn toegewezen zijn niet meegenomen in de liquiditeitsbegroting. Hetzelfde geldt voor de uitgavenpatronen voor specifieke uitkeringen (SPUKs).

Financieringsbehoefte
Uit het diagram komt naar voren dat op basis van de huidige inzichten en ambities zoals in deze begroting opgenomen, er eind 2029 een financieringsbehoefte ontstaat. Dit is ongeveer een jaar later dan opgenomen in de Begroting 2026. Dit kan grotendeels worden verklaard door SPUKs die reeds zijn ontvangen, maar pas later tot uitgaven zullen leiden. Het moment van de uitgaven is gebaseerd op de jaren waarin de bestedingen in de begroting zijn opgenomen.

Wij hanteren het principe van totaalfinanciering, waarbij de financieringsbehoefte voor de gehele organisatie wordt bepaald. Hierdoor zijn de rentekosten zo laag mogelijk en wordt de administratieve last beperkt. Dit in tegenstelling tot projectfinanciering, waarbij voor een specifiek, zelfstandig project langetermijnfinanciering wordt aangetrokken.
Naarmate we verder vooruit kijken, neemt de onzekerheid in de liquiditeitsprognose toe.
Het gaat dan onder andere om:

• De omvang en timing van te ontvangen SPUKs. We ontvangen veel geld via SPUKs van het Rijk, waarbij het lastig is in te schatten wanneer deze middelen uitgegeven zullen gaan worden.
• Vervroegde aflossing van verstrekte leningen en latere opname van verstrekte leningen.
• Omvang en timing van uitgaven voor grondaankopen.
• Onderbesteding: begrotingswijzigingen, gerealiseerde rekeningresultaten en budgetoverhevelingen die gedurende het jaar plaatsvinden.

Uitzettingen in het kader van de publieke taak

Naast de uitzettingen in het kader van de treasurytaak heeft de provincie diverse leningen en garanties verstrekt in het kader van de publieke taak. Eerst komen de verstrekte leningen aan bod, daarna de garant- en borgstellingen.

Medewerkers provincie Drenthe

Bio Energy Hartlief-Lammers B.V.

Coöperatie "Agrarische Natuur Drenthe" U.A.

CPO ‘Les Paysans’

CPO Bosrijk

CPO 'Buddingewold'

CPO Daler Starters

Glasvezel De Wolden B.V. (lening 1)

Glasvezel De Wolden B.V. (lening 2)

Glasvezel Zuidenveld B.V.

RE-NET Hoogeveen B.V.

Stichting Drentse Energie Organisatie (Energiefonds Drenthe) - lening 1

Stichting Drentse Energie Organisatie (Energiefonds Drenthe) - lening 2

Stichting Drentse Energie Organisatie (Energiefonds Drenthe) - lening 3

Stichting Drentse Energie Organisatie (Energiefonds Drenthe) - lening 4

Stichting Groenfonds (Ontwikkelfonds Energiecoöperaties)

Stichting Maatschappij van Weldadigheid

Stichting Van Gogh en Drenthe te Nieuw Amsterdam/Veenoord

Vekoglas B.V.

Vereniging ‘Erve Bosco’

Nationaal Restauratiefonds

Stichting RTV Drenthe

Verwijdering asbestdaken Drenthe (Stimulerings-, Verzilver- en Maatwerklening)

Zonneleningen (via SVn)

Drentse Holding B.V.

Enexis Holding N.V. (tranche A)

Enexis Holding N.V. (tranche B)

WMD Drinkwater N.V.

Garant- en borgstellingen
In de afgelopen jaren zijn er diverse garant- en borgstellingen verstrekt. De lopende garant- en borgstellingen zijn in onderstaande tabel opgenomen.

Triodos Bank
Woningbouwcoöperaties, particuliere woningeigenaren en verenigingen van eigenaars (VvE's) worden gestimuleerd om projecten op te zetten die leiden naar woningen zonder energierekening.
Voor het appartementencomplex 'Ellen' in de Asser woonwijk Lariks heeft de vereniging van eigenaars in 2017 een lening van € 1,2 miljoen aangetrokken bij Triodos Bank. Triodos Bank heeft als voorwaarde gesteld dat de provincie garant staat voor de betalingsverplichtingen (rente, aflossing en kosten) van de VvE uit hoofde van de lening. De VvE voldoet tot nu toe aan de rente- en aflossingsverplichtingen aan Triodos Bank: op 30 juni 2026 bedroeg de lening nog € 951.101,--.

Stichting Nationaal Warmtefonds
Het Warmtefonds verstrekt aan (samenwerkende) eigenaar-bewoners en VvE's in de provincie Drenthe Energiebespaarleningen voor het treffen van energiebesparende maatregelen voor woningen.
In afwijking van reguliere kredietwaardigheidscriteria van het Warmtefonds, wenste de provincie Drenthe dat de rentekorting ook toegepast werd op aanvragen van eigenaar-bewoners met een leeftijd van 75 jaar of ouder. Voor het verhoogde risico in verband met de leeftijd van de deelnemers heeft het Warmtefonds een garantstelling van de provincie ontvangen, voor een maximaal bedrag van € 500.000,--. Onder deze garantie worden sinds 2022 geen nieuwe leningen meer verstrekt. Nieuwe leningen worden in een nieuw fonds ondergebracht waarvoor geen garantie geldt. Het bedrag waarvoor de provincie kan worden aangesproken zal daarom alleen maar afnemen. Per 30 juni 2026 was het openstaand saldo van de gegarandeerde leningen nog € 32.630,--.

Nationaal Groenfonds (inzake leningen pVSPN)
Het Nationaal Groenfonds heeft aan private partijen leningen met een looptijd van 30 jaar verstrekt als voorfinanciering van te ontvangen subsidie-uitkeringen voor particulier natuurbeheer. Het Nationaal Groenfonds deed dit op basis van de pVSPN-overeenkomst met de provincie: de 'Overeenkomst tot Voorfinanciering Subsidie Particulier Natuurbeheer'. De rente en aflossing op deze voorfinanciering worden door de provincie voldaan uit de jaarlijkse termijnen van de 30-jarige subsidie. De provincie staat garant voor de leningen die het Groenfonds in dit kader heeft aangetrokken, op 30 juni 2026 nog circa € 4,2 miljoen.

Reserveringen t.b.v. leningen en garanties

Aan het verstrekken van leningen en garanties in het kader van de publieke taak zijn risico's verbonden. Ter afdekking van deze risico's wordt bij verstrekking van een lening of garantie een percentage van de hoofdsom in de Reserve opvang revolverend financieren gestort. De gestorte bedragen blijven ook na aflossing van de lening of na de beëindiging van de garantie in de reserve. Eventuele voorzieningen wegens oninbaarheid kunnen worden gevormd ten laste van het gehele saldo van de reserve.

In onderstaande tabel worden de lopende leningen en garanties weergegeven, met de stortingen die daarvoor in de Reserve opvang revolverend financieren zijn gedaan. Tevens zijn de huidige standen van de leningen weergegeven, net als de huidige risicopercentages en de bijbehorende bedragen ter afdekking van het risico.
De aan Enexis Holding N.V. en WMD Drinkwater B.V. verstrekte leningen zijn niet opgenomen in de tabel, omdat de risico's voortvloeiend uit deze leningen zijn meegenomen in de berekening van het weerstandsvermogen.

In 2021 is een bedrag van € 50.000,-- in de reserve gestort als risicoafdekking voor nog te verstrekken leningen uit hoofde van de Subsidieregeling collectieve wooninitiatieven Drenthe. De looptijd van de subsidieregeling is met vier jaar verlengd, tot en met 31 december 2027 en heeft een subsidieplafond van € 500.000,--. Tot en met 30 juni 2026 zijn er onder deze subsidieregeling zes leningen verstrekt (waarvan één inmiddels afgelost); onder het subsidieplafond is nog € 300.000,-- beschikbaar.

Uit onderstaande tabel is af te leiden dat de omvang van de reserve (€ 23,1 miljoen) voldoende is om de berekende risico's (€ 19,3 miljoen) van de huidige portefeuille leningen en garanties af te dekken. Op dit moment zijn er nog geen nieuwe concrete voornemens tot het verstrekken van nieuwe leningen of garanties in het kader van de publieke taak.

Toerekening van rente
In het BBV is opgenomen dat de paragraaf financiering inzicht moet geven in de rentelasten uit externe financiering, het renteresultaat en de wijze van rentetoerekening. In onderstaand renteschema wordt dit inzicht gegeven. Per saldo heeft de provincie Drenthe in 2027 alleen rentebaten, daarom is er geen toe te rekenen rente.