Energieagenda 2024-2027

De energietransitie blijft een centrale opgave voor Drenthe. Er is voortgang op energiebesparing, hernieuwbare energie en de versterking van het energiesysteem. Tegelijkertijd blijven netcongestie, prijsontwikkelingen en landelijke beleidskeuzes bepalend voor tempo en uitvoerbaarheid. Onzekerheden rondom deze thema’s beïnvloeden investeringsbeslissingen van inwoners en bedrijven.

De realisatie van de RES-doelstellingen verloopt conform afspraken, maar staat onder druk door beperkte netcapaciteit en ruimtelijke inpassing. Dit vraagt om gerichte keuzes en ondersteuning van gemeenten en marktpartijen, met aandacht voor energiebesparing en het beter afstemmen van vraag en aanbod.

Vanaf 1 juli 2026 komen ook kleinverbruikers op de wachtlijst voor een elektriciteitsaansluiting. We verwachten dat dit betekent dat meer ontwikkelingen in Drenthe in de problemen komen. We vergroten daarom onze capaciteit om samen met de gemeenten hierin ondersteuning te bieden.

Beleidsmatig is sprake van een wijziging door de komst van de Omgevingswet en het aflopen van de Energieagenda 2024-2027. Nu we dichter bij 2050 komen, wordt het voor alle overheden belangrijk om beeld te hebben bij de opgave en concrete routekaarten uit te werken voor het energiesysteem dat hiervoor nodig is. De omgevingsvisie geeft hiervoor een kader mee. We werken vanuit dit kader een programma uit om het energiesysteem van Drenthe verder te ontwikkelen.

De provincie werkt met de Drentse gemeenten, waterschappen, maatschappelijke partners en netbeheerders samen aan de energietransitie c.q. -opgave in Drenthe. Dat doen we sinds eind 2025 met de Drentse Energieaanpak. Om de doelstellingen te realiseren, zetten we in op het versnellen van de verduurzaming van:
· de bestaande woningvoorraad in Drenthe. We zorgen met de samenwerkende partijen voor onafhankelijke voorlichting, advisering en ondersteuning aan particuliere woningeigenaren via het Drents Energieloket en de diverse lokale en regionale energieloketten, zoals die in Assen en in de 3 Noord-Drentse gemeenten (i.v.m. Nij Begun).
· mkb en bedrijventerreinen in Drenthe. Met Ik Ben Drents Ondernemer (IBDO) hebben we een fysiek en digitaal platform waar individuele mkb-ers advies en ondersteuning kunnen krijgen bij hun verduurzamingsopgaven. Voor mkb-ers op bedrijventerreinen ligt het accent daarnaast ook op advies en ondersteuning bij gezamenlijke oplossingen, zoals bij netcongestie, laadinfra, solarcarports enz. Bij dergelijke trajecten worden altijd de gemeenten actief meegenomen.
· maatschappelijk vastgoed in Drenthe binnen het Programma Verduurzamen Maatschappelijk Vastgoed. We zorgen ervoor dat eigenaren van maatschappelijk vastgoed advies en ondersteuning op maat krijgen om zo tot een verduurzamingsplan te komen. Ook worden ze daarna de kans geboden om begeleiding te krijgen om tot daadwerkelijke uitvoerig te komen.
Medio 2027 zetten we in op de realisatie van een zogeheten ‘Energiehuis’: een centrale "one-stop-shop" waar bewoners, mkb'ers en eigenaren van maatschappelijk vastgoed terecht kunnen voor informatie en ondersteuning bij het verduurzamen van hun gebouwen. De officiële verplichting voor het inrichten van een Energiehuis komt uit de Energy Performance of Building Directive IV (EPBD IV).

Ten aanzien van de Regionale Energiestrategie (RES) en de doelen voor 2030 is er niets gewijzigd. We zitten in de uitvoeringsfase. Aanvullend op het beleid voor lokaal eigendom en participatie bij zonne- en windenergie wordt een verkenning gedaan naar de rol die energiegemeenschappen kunnen spelen in Drenthe.
De energievisie 2050 is vastgesteld. De energievisie geeft richting aan keuzes die mogelijk zijn voor de energietransitie. De beschikbaarheid van energie is een belangrijke sturende factor. We actualiseren de energievisie periodiek, zodat we kunnen meebewegen met nieuwe ontwikkelingen. De provinciale energievisie richt zich op het maken van ruimtelijke afwegingen die verder reiken dan individuele gemeenten. Er zijn ruimtelijke principes mee gegeven zoals het bij elkaar brengen van vraag en aanbod van energie. De komende periode wordt er gewerkt aan een energieprogramma onder de omgevingswet.
Er is een start gemaakt met het warmtebedrijf Drenthe Overijssel. Er is een startnotitie opgesteld en deze is in december 2025 door PS vastgesteld. Het komende jaar wordt er toegewerkt naar de daadwerkelijke oprichting (middels op een oprichtingsbesluit) van het regionaal warmtebedrijf.  
Een verkenning naar de grondhouding van de Drentse gemeenten ten aanzien van SMR’s is uitgevoerd en er is gestart met een vervolgonderzoek naar de rol en randvoorwaarden rondom SMR’s.

Drenthe ondersteunt initiatiefnemers die projecten realiseren op alle onderdelen van de waterstofketen. Aangezien de (inter)nationale waterstofmarkt zich nog minder snel ontwikkelt dan eerder verwacht, leggen we daarbij de nadruk op lokale ketens waarin al wel succesvolle projecten te realiseren zijn. Dit vraagt om open en transparante samenwerking en flexibiliteit van alle betrokken partners, ook van onszelf.

Tegelijkertijd bereiden we infrastructuur voor die nodig is voor de waterstofketen. De “backbone”, het landelijke hoofdwaterstofnet, wordt deze jaren in Drenthe aangelegd. Drenthe werkt daarbij specifiek aan de vorming van regionetten en de aansluiting van deze regionetten en verspreide gebruikers op de backbone.

De komende jaren is het belangrijk het thema goed op de agenda te houden en zoveel mogelijk gebruik te maken van de mogelijkheden die de nationale overheid en Europese Unie bieden. Daarom zijn wij proactief in de samenwerking met Den Haag en Brussel en helpen we onze initiatiefnemers om de weg te vinden in deze ontwikkelingen.

Het Drents Actieprogramma Netcongestie (DAN) gaat een nieuwe fase in. Door aanhoudende problemen rondom netcongestie en vertragingen in de uitvoering zetten we extra in op het versneld uitbreiden en beter benutten van het elektriciteitsnet. Vanaf 1 juli komen ook kleinverbruiksaansluitingen op de wachtlijst en daarmee zullen veel meer initiatieven hulp nodig hebben.

Daarnaast zullen de initiatieven voor het beter benutten van het bestaande net, waaronder de energy hubs, de stap zetten naar uitvoering. Dit betekent dat we met gemeenten, initiatiefnemers en netbeheerders werken aan het verder brengen van deze projecten.

De omgevingvisie geeft ons een concreet kader voor het energiesysteem dat in 2050 nodig is voor de Drentse maatschappij. We werken dit uit in een energieprogramma en nemen de benodigde stations en trajecten vervolgens op in het Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur, Energie en Klimaat (PMIEK).

De problemen op het energienet spelen ook steeds meer op het laagspanningsnet. We ondersteunen daarom de Drentse gemeenten in hun programma’s om ook te werken aan het programmeren, sneller uitbouwen en beter benutten van hun laagspanningsnetten.

De energietransitie voor de industrie staat op een belangrijk kantelpunt. Enerzijds is het steeds moeilijker om in de huidige context voortgang te boeken, omdat energieprijzen hoog zijn en beperkingen zoals stikstof en netcongestie het steeds lastiger maken om te investeren. We ondersteunen bedrijven in de zoektocht om deze ontwikkelingen tóch uit te voeren en hebben daarin ook veel contact met de nationale overheid.

Anderzijds biedt de ontwikkeling van de Clean Industrial Deal door de Europese Unie veel perspectief voor de industrie in haar energietransitie. We werken met de industrie en partnerorganisaties om goed positie te kiezen in de ontwikkeling van dit programma en de deelname aan programmaonderdelen door Drentse partijen te vergroten.

Wij blijven de vestiging en groei stimuleren van partijen die de oplossingen produceren voor onze energietransitie, zoals elektriciteitskabels en waterstoftankstations. Deze “cleantech”-bedrijven hebben ook een belangrijke plek in de Clean Industrial Deal.

We ondersteunen onze industriebedrijven ook specifiek in het bieden van flexibiliteit aan het energienet, bijvoorbeeld door zon- en windparken via een fabriek aan te sluiten op het energienet (“cable pooling”). Ook stimuleren we het gebruik van innovatieve technologie, zoals industriële warmtepompen voor hogere temperaturen.

De aanhoudende netcongestie maakt dat we in nauwe samenwerking met het thema verkeer en vervoer en Drentse gemeenten slimmere oplossingen verzinnen voor duurzame mobiliteit. We ondersteunen pilotprojecten op het gebied van slim laden, om zo bij te dragen aan het beter benutten van het bestaande net. Daarnaast werken we vroegtijdig samen met grotere laadlocaties, om tijdig te kunnen organiseren dat deze grote energiebehoefte ook kan worden voorzien.

Het is duidelijk dat het onmogelijk is om alle vervoersbewegingen in en door Drenthe te elektrificeren. Daarom stimuleren we ook nadrukkelijk de ontwikkelingen op het gebied van waterstof. De focus ligt daarbij op sectoren die moeilijk te elektrificeren zijn, zoals zwaarder vervoer over langere afstanden.

We versterken de uitvoeringskracht van de energietransitie via de Drentse Energieaanpak, waarin provincie, gemeenten, waterschappen, maatschappelijke partners en netbeheerders sinds eind 2025 samenwerken. Het doel is een efficiëntere uitvoering van de energietransitie en het beperken van onnodige ambtelijke en bestuurlijke drukte.
We werken aan gezamenlijke programmering, delen kennis en capaciteit en ondersteunen gemeenten. Ook stimuleren we bundeling van initiatieven en maken we heldere afspraken over rollen en verantwoordelijkheden. Hiermee verbeteren we de uitvoerbaarheid en versnellen we de energietransitie in Drenthe.

Bron: