Ruimtelijke ordening en Wonen

Ruimtelijke ordening
De Omgevingswet vraagt van ons een goede balans tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving. Met het beleidsbouwwerk geven we invulling aan de nieuwe manier van werken die ons helpt om beleid integraal, effectief en lerend vorm te geven. Niet als een statisch beleidshuis, maar als een dynamisch systeem waarmee we samen werken, sturen en besluiten.

Onder voorbehoud van vaststelling van de Ontwerp-Omgevingsvisie door de Staten in het najaar van 2026 willen we aan de slag met langetermijndoelen voor Drenthe. Wanneer de Omgevingsvisie niet wordt vastgesteld vallen we terug op de door de Staten eerder vastgesteld Contournota. In de Contournota werken we ook integraal aan de grote, samenhangende vraagstukken ‘een toekomstbestendig landelijk gebied’ en ‘een gezonde groei voor een vitale samenleving’. De veranderingen die we in gang zetten, hebben invloed op onze leefomgeving en ons landschap. Daarom hebben we de ambitie voor een mooi, schoon, gezond en veilig Drenthe; de kwaliteiten die onze provincie uniek maken en die we willen doorgeven aan de generaties na ons.
Met de vertaling van deze ambities in de provinciale omgevingsverordening zorgen we ervoor dat ruimtelijke plannen niet alleen passen bij de wettelijke taken, maar vooral bijdragen aan een leefbare, duurzame en herkenbare provincie.

Projectbesluit
Een nieuw instrument onder de Omgevingswet is het Projectbesluit, het kerninstrument voor complexe projecten van provinciaal belangen. Met het projectbesluit zijn we niet alleen bevoegd gezag, maar integraal verantwoordelijk voor de samenhang, juridische robuustheid, participatie en procesvoering.

Wonen
In december 2024 hebben Provinciale Staten de Woonagenda 2024–2028 vastgesteld. Sindsdien werken wij aan de uitvoering, met nadruk op versnelling van de woningbouw en meer regie op hoeveel, waar en voor wie we bouwen. Daarbij hebben wij specifieke aandacht voor kwetsbare groepen en toekomstbestendig bouwen. Dit doen wij in nauwe samenwerking met gemeenten, woningcorporaties, marktpartijen en inwoners.
Per 1 juli 2026 is de Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv) in werking getreden. Deze wet verplicht ons tot het opstellen van een integraal volkshuisvestingsprogramma. Wij werken momenteel aan dit provinciaal Volkshuisvestingsprogramma, dat naar verwachting in het eerste kwartaal van 2027 wordt opgeleverd.
Als basis hiervoor hebben wij in 2025, samen met de partners uit de regionale woondeals, een woningmarktonderzoek uitgevoerd. Dit onderzoek vormt het data gedreven fundament voor ons woonbeleid en ondersteunt de uitvoering van de woondeals.
Daarnaast geven wij invulling aan onze coördinerende rol bij de totstandkoming van een provinciedekkende urgentieregeling, gericht op gelijke behandeling en rechtszekerheid voor urgente woningzoekenden.

Wij werken aan het beschermen en benutten van een gezonde, veilige en aantrekkelijke fysieke leefomgeving, met een zo goed mogelijke dienstverlening aan inwoners en ondernemers van Drenthe. Daarbij werken wij in de geest van de Omgevingswet: niet alleen volgens de regels, maar vooral vanuit de achterliggende doelen van samenhang, kwaliteit en ruimte voor initiatief.
De invoering van de Omgevingswet leidt tot een andere manier van werken, waarin we opgaven integraal benaderen, samenwerken met partners en ruimte bieden voor maatwerk. Dit stelt ons in staat om ruimtelijke opgaven beter met elkaar te verbinden en duurzame oplossingen te realiseren.
Drentse werkwijze in 2027
In 2027 introduceren wij de nieuwe Drentse werkwijze om te werken met het beleidsbouwwerk. Deze werkwijze combineert:
• de beleidscyclus van de Omgevingswet;
• de gemaakte afspraken over de bevoegdheden en rolverdeling tussen GS en PS bij het instrument programma’s, inclusief het werken met een startnotitie;
• de werkwijze van opgavegericht werken.
Deze aanpak zorgt ervoor dat het beleid voor de fysieke leefomgeving inzichtelijker en samenhangender is en dat besluitvorming sneller en beter tot stand komt. Om deze werkwijze te realiseren zetten we in op drie samenhangende opgaven:
1. Anders werken en besluiten
 Wij hebben een nieuwe manier van samenwerken en besluiten nemen, waarbij meer ruimte is voor maatwerk en bestuurlijke afweging. We werken vanuit één integrale blik op de leefomgeving en zoeken vroegtijdig de samenwerking met partners en initiatiefnemers.
2. Kennis en kunde versterken
Wij investeren in het versterken van kennis en vaardigheden binnen de provinciale organisatie en bij onze partners. Hierdoor zijn wij beter in staat om de Omgevingswet effectief toe te passen in beleid en uitvoering.
3. Basis op orde en doorontwikkeling van het DSO
Wij hebben de basis van het Digitaal Stelsel Omgevingswet op orde gebracht en werken continu aan de verdere ontwikkeling van systemen en processen.

Het doel is inzichtelijker en samenhangender (omgevings)beleid en te komen tot snellere besluitvorming.

Eind 2026 is de Omgevingsvisie ‘Horizon van Drenthe’ voor vaststelling aangeboden. Wanneer de Staten besluiten niet tot vaststelling over te gaan vallen we terug op de eerder vastgestelde Contounota. Vanuit de Omgevingsvisie of Contorunota blijft de opdracht om tot uitvoer te komen van de daarin opgenomen ambities en strategische doelen. Dit doen we onder andere door het signaleren van nieuwe ontwikkelingen en hierop te adviseren. Deze adviezen kunnen gericht zijn op het ondersteunen van de besluitvorming of het in gang zetten van een ontwikkeling in beleid of organisatie in samenwerking met het versterken van de beleidssamenhang. We verbeteren de beleidsstrategie en de integrale sturing in de realisatie. In samenhang met de doelen onder de Omgevingswet versterken we de beleidscyclus.

Wij streven naar ruimtelijke ontwikkeling met kwaliteit. Dat betekent: de juiste functie op de juiste plek, zuinig omgaan met de beschikbare ruimte en een inrichting die past bij het gebruik én bij het landschap. Zo zorgen we ervoor dat de identiteit en landschappelijke kwaliteit van Drenthe behouden blijft.
In 2027 werken we verder aan het programma Mooi, op basis van de in 2026 vastgestelde Startnotitie. Dit programma is een deeluitwerking van de ambitie ‘mooi, schoon, gezond en veilig Drenthe’ uit de Omgevingsvisie Horizon van Drenthe. Het programma slaat de brug tussen de Omgevingsvisie en de Omgevingsverordening en zet zich in om zowel de borging als het proces en de samenwerking rond ruimtelijke kwaliteit te stroomlijnen.

We werken bij de beleidsuitwerking nauw samen met andere overheden en maatschappelijke partners, met als doel een gedragen werkwijze te ontwikkelen die de gewenste kwaliteitscultuur versterkt.
We dragen op verschillende manieren bij aan ruimtelijke ontwikkelingen:
· We begeleiden procedures voor projectbesluiten;
· We adviseren over gemeentelijke ruimtelijke plannen;
· We geven beleids- en ontwerpadvies bij ruimtelijke initiatieven in stad en platteland, met extra aandacht voor de ruimtelijke kwaliteit van onze dorpen;
· We leveren inbreng bij regionale opgaven, zoals het Deltaplan voor het Noorden, de Nedersaksenlijn en de ontwikkelingen bij de drie Regio’s.

Samenwerken met medeoverheden en partners.
Een goede samenwerking met onze partners is essentieel voor het realiseren van onze doelen. We investeren daarom actief in de relatie met medeoverheden, zoals ministeries, gemeenten en waterschappen. Ook werken we samen in regionale, interprovinciale en internationale netwerken.
Met het projectbesluit zijn we niet alleen bevoegd gezag, maar integraal verantwoordelijk voor de samenhang, juridische robuustheid, participatie en procesvoering. Daarbij is samenwerking met de betrokken overheden en partners van evident belang.
We zijn betrokken bij de volgende samenwerkingsverbanden en initiatieven:
· Regionale samenwerking via onder andere de Regio Groningen-Assen, Regio Zwolle en de samenwerking in de Regio Emmen;
· Interprovinciale samenwerking binnen het Interprovinciaal Overleg (IPO); · Internationale samenwerking met Duitsland, onder meer via de Nederlands-Duitse Commissie voor Ruimtelijke Ordening;
· NOVEX-regio's: we nemen deel aan de samenwerking in de regio’s Groningen-Assen en Zwolle;
· Drents Bod / Ruimtelijk arrangement: we maken vervolgafspraken met het Rijk over de invulling en uitvoering hiervan.
Daarnaast leveren we inhoudelijke inbreng in:
· De ontwikkelingen rond het Deltaplan voor het Noorden, met speciale aandacht voor de Nedersaksenlijn;
· De ruimtelijke plannen van het ministerie van Defensie in Drenthe.
Tot slot bevorderen we de samenwerking onder de Omgevingswet, onder andere via het Omgevingsplatform Drenthe (OPD).

We werken langs drie hoofddoelen:
Aanjagen van snellere woningbouw incl. benutten van bestaande bouw, met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit
Woningen passend bij de Drentse behoefte en omgeving, bereikbaar voor alle inwoners
Een toekomstbestendiger woningvoorraad en woonomgeving. Zowel de nieuw te creëren als de bestaande woningen  (Duurzaam, levensloopbestendig, circulair, natuurinclusief, energieneutraal, klimaatadaptief)

In 2027 zetten we in op:
- Het inzetten op de versnelling van de woningbouw door onder andere het verder doorontwikkelen van de Bouwcoalitie Drenthe
- Het doorzetten en doorontwikkelen van het Impulsteam
- Het vaststellen van een wettelijk verplicht volkshuisvestelijk programma
- Het opstellen van een urgentieregeling
- Het onderzoeken van de mogelijkheden en faciliteren van een Drents Huurteam
- Het vaststellen van een Drentse maatlat toekomstbestendige gebiedsontwikkeling
- Het doorlopend gezamenlijk voeren van lobby
- Het bevorderen van woningsplitsing

Uitvoering van de Drentse woonagenda 2024-2028 Woonbeleid
In 2027 gaan we onverminderd door met de uitvoering van de Drentse woonagenda 2024-2028. Onze ambitie ‘voor elke Drent een (t)huis’ staat daarbij centraal. Onder de Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv) krijgt de provincie een grotere rol op het volkshuisvestelijk beleid.  
De wet verplicht provincies en gemeenten o.a. om iedere vijf jaar een integraal programma op te stellen over woningbouw, betaalbaarheid, aandachtsgroepen, wonen en zorg, verduurzaming en leefbaarheid. Het vormt daarmee een duidelijk beleidskader voor de Drentse volkshuisvestelijke opgaven. Ten behoeve van het provinciaal Volkshuisvestingsprogramma hebben we in 2025, samen met de betrokken partijen, een woningmarktonderzoek uitgevoerd. Met dit onderzoek beschikken we over een stevig, breed gedragen en data gedreven fundament voor de verdere ontwikkeling van ons woonbeleid. De resultaten ondersteunen o.a. de uitvoering van de Woondeals en geven een goede basis voor de uitwerking van het provinciaal Volkshuisvestingsprogramma. Tevens heeft de provincie, in het licht van de toezichthoudende taak van GS onder de Wvrv, een coördinerende rol op het uitwerken van een provinciedekkende urgentieregeling. Deze regeling dient voor gelijke behandeling en rechtszekerheid voor urgente woningzoekenden te zorgen.

In 2027 zetten we ons in op de volgende acties:
•   Oplevering van het provinciaal Volkshuisvestingsprogramma
•   Continuering van de woonlobby en belangenbehartiging
•   Financiële ondersteuning middels woningbouwsubsidies
•   Het actief monitoren van de voortgang van de woningbouw in Drenthe, op basis van afgesproken indicatoren en werkwijze. Daarnaast voldoen we aan de tweejaarlijkse landelijke plancapaciteitsuitvraag van het Rijk  
•   Kennisdeling en opleiding, middels het organiseren van themabijeenkomsten en het voortzetten van de cursus Circulair Bouwen, werken naar een Circulaire bouwdeal en het verder uitvoeren van de Bouwvezeldeal en het opzetten en faciliteren van kennisdeling voor de huisvesting van aandachtsgroepen.
•   Meerjarige Ondersteuning van gemeenten bij het komen tot een gezamenlijke en afgestemde urgentieregeling, in samenhang met fair share-afspraken en de uitvoeringsorganisatie. Vanuit de wettelijke taak (Wet regie) wordt tevens ingezet op monitoring en interbestuurlijk toezicht (IBT).
•   (Verder) stimuleren van regionale samenwerking op het thema wonen en zorg, het opzetten van lokale woonzorgprogrammering.

Voor 2027 handhaven wij de geïntensiveerde inzet (in tijd en senioriteit) voor de IBT-taak (interbestuurlijk toezicht) op grond van veranderingen in de asielopgave en aanhoudende problemen op de woningmarkt. Hiermee denken we de gemeenten te kunnen ondersteunen bij de realisatie van hun taakstelling en daarmee het behalen van de regionale opgave.

Interbestuurlijk toezicht en samenwerking in 2027
In 2027 zetten we in op de volgende acties binnen het IBT en de samenwerking met partners:
· We voeren tweemaal per jaar de reguliere IBT-procedure uit, inclusief toepassing van de escalatieladder waar nodig.
· Gedurende het hele jaar bieden we 1-op-1-ondersteuning aan gemeenten bij de uitvoering van hun taken.
· We stimuleren de uitvoering van actiepunten die bijdragen aan bovenlokale oplossingen.
· De provincie levert een actieve bijdrage aan de Provinciale Regietafel (PRT) voor de asielopgave in Drenthe, zowel ambtelijk als bestuurlijk.
· We organiseren één tot twee themabijeenkomsten voor gemeenten, woningcorporaties en ketenpartners, gericht op kennisdeling en samenwerking.
· We versterken de relaties met onze ketenpartners om de gezamenlijke opgaven effectief aan te pakken.

Ons doel is om circulair en biobased bouwen in Drenthe te stimuleren. We willen samen met betrokken  partijen in deze sector komen tot een gedeelde ambitie en een plan van aanpak.

In 2027 zetten we hiervoor de volgende acties in:
- De bouwvezeldeal is in 2026 gesloten, we dragen zorg dat meer partijen hier zich bij aansluiten
- We continueren de cursus circulaire bouwen voor markt, overheid, corporaties in samenwerking met de HanzeHogeschool
- We werken de landelijke gesloten samenwerkingsagenda toekomstbestendige gebiedsontwikkeling verder uit
- We stimuleren en faciliteren concrete lokale initiatieven
- We werken een Drentse maatlat uit voor toekomstbestendige gebiedsontwikkeling

Het stads- en dorpsvernieuwingsfonds had een looptijd tot eind 2026. Voor verschillende aanvragen zijn beschikkingen afgegeven en is het volledige fonds uitgeput. In alle gemeenten is het dorpsvernieuwingsfonds geland. 23 projecten zijn gekoppeld aan:
o   Renovatie/uitbreiding maatschappelijk vastgoed (10)
o   Herinrichting/vergroening openbaar gebied (8)
o   (her)ontwikkeling sportaccommodaties (5)

Wat opvalt is dat het dorpsvernieuwingsfonds wordt ingezet in zowel kleine als grote dorpen. Bij een aantal projecten is er een combinatie van fysieke en sociale maatregelen. Er is regelmatig combinatie met co-financiering (LEADER, Regio Deals, bewonersinitiatieven regeling, gemeentelijke middelen). Op dit moment wordt gewerkt aan de uitvoering van de aangevraagde projecten. Begin 2027 evalueren we het dorpsvernieuwingsfonds. Op basis hiervan wordt een voorstel voorgelegd voor het vervolg van het dorpsvernieuwingsfonds.